Litla kartöfluhátíðin á Byggðasafninu

Byggðasafnið í Görðum býður til árlegrar Kartöfluhátíðar þar sem saga, ræktun, matarmenning og menningararfur mætast í gegnum eina merkustu nytjaplöntu landsins.

Boðið verður upp á skemmtilegan fyrirlestur, kartöflukonfekt og Jarðepla Jói og Selið Grænmeti selja bæjarbúum ferskt grænmeti.

Í ár mun Ingólfur Guðnason fræða okkur um ræktun kartöflunnar.

 

Ingólfur Guðnason, fæddur 12. ágúst 1956, er garðyrkjufræðingur og einn af frumkvöðlum lífrænnar ræktunar á Íslandi. Hann útskrifaðist frá Garðyrkjuskólanum árið 1980 og stofnaði ásamt eiginkonu sinni, Sigrúnu Elfu Reynisdóttur, garðyrkjustöðina Engi í Laugarási árið 1985. Þar stunduðu þau meðal annars lífræna ræktun og voru brautryðjendur í ræktun ferskra kryddjurta. Ingólfur hefur einnig starfað sem kennari og brautarstjóri við Garðyrkjuskólann og komið að uppbyggingu náms í lífrænni ræktun. Fyrir frumkvöðlastarf sitt í lífrænni ræktun og kennslu var hann sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu árið 2026.

 

Þess má geta að fyrirlesarar hátíðarinnar síðastliðin fjögur ár hafa frætt gesti um mismunandi hluti tengda kartöflum.

 

Ingibjörg Gestsdóttir, þjóðfræðingur, talaði um kartöfluræktun á Akranesi. (2022).
Hildur Hákonar fjallaði um sögu kartöflunnar ári seinna, með áherslu á bók sína Blálandsdrottningin og fólkið sem ræktaði kartöflurnar. (2023).
Helga Einarsdóttir þjóðfræðingur lagði áhersu á Hallærði mikla, An Gorta Mór, á Írlandi. (2024).
Las Sölvi Björn Sigurðsson rithöfundur úr bókinni Gestakomur í Sauðlauksdal, þar sem Björn Halldórssson og kartöfluútsæði koma við sögu. (2025).

Þannig hefur hátíðin þróast frá því að vera bara um Akraneskartöfluna yfir í sögu kartöflunnar í heiminu, matarsögu, hungursneyð, ræktun og íslenska menningarsögu.

 

----------------------------------

 

Eftir fyrstu Kartöfluhátíðina árið 2022 var komið upp kartöflugarði við íbúðarhúsið Sanda á safnasvæðinu. Síðan þá hafa nemendur Brekkubæjarskóla komið á hverju vori til að setja niður kartöflur og tekið þær upp að hausti. Garðurinn er því bæði lifandi minnisvarði um kartöflusögu Akraness og hluti af skóla- og safnastarfi í bænum.

Byggðasafnið í Görðum, sem stofnað var árið 1959, varðveitir og miðlar sögu Akraness og Hvalfjarðarsveitar. Kartöfluhátíðin fellur því vel að hlutverki safnsins, enda endurskapar hún hluta af þeirri sögu sem mótaði bæinn.

„Munur á Akranesi fyrr og nú er falinn í einni kartöflu.“